S. Kulk, 'Internet Intermediaries and Copyright Law. Towards a Future-proof EU Legal Framework' 2018.

In November 2018 verdedigde ik mijn proefschrift over de auteursrechtelijke aansprakelijkheid van internetdienstverleners. Neem contact op om een kopie aan te vragen.

Samenvatting

Internetdienstverleners zoals internetaanbieders, zoekmachines en platforms spelen een belangrijke rol in onze informatiesamenleving. Ze faciliteren economische processen en sociale interacties en hebben zo een grote invloed op onze levens en de mogelijkheden om ons te uiten. Specifiek in het domein van het auteursrecht heeft de opkomst van internetdienstverleners geleid tot spanningen. Enerzijds faciliteren zij de verspreiding van auteursrechtelijk beschermd werk en stellen zij zo auteursrechthebbenden in staat om hun werk te exploiteren. Anderzijds bieden deze zelfde internetdienstverleners diensten die ook gebruikt kunnen worden om het auteursrecht te ondermijnen. Sommige internetdienstverleners hebben bovendien een centrale positie ingenomen in de waardeketen van informatieproducten en verstoren ook zelf de verdienmodellen van rechthebbenden. Te denken valt aan nieuwszoekmachines die koppen en fragmenten van nieuwsartikelen kopiƫren om nieuws vindbaar te maken.

Dit onderzoek gaat over de aansprakelijkheid van internetdienstverleners voor auteursrechtinbreuken. Dit rechtsgebied is onderhevig aan technologische ontwikkelingen die het moeilijk maken die aansprakelijkheid op een toekomstbestendige wijze te reguleren, dat wil zeggen: op een wijze die gebalanceerd en flexibel is. De vraag die centraal staat in dit onderzoek is dan ook of het huidige Unierechtelijke kader met betrekking tot de aansprakelijkheid van internetdienstverleners toekomstbestendig is. En als dat niet het geval blijkt te zijn, hoe dat kader dan toekomstbestendig gemaakt kan worden.

Dit onderzoek brengt het huidige Unierechtelijke kader met betrekking tot het auteursrecht en de aansprakelijkheid van internetdienstverleners in kaart. Daartoe zijn hoofdzakelijk de relevante richtlijnen en de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJEU) bestudeerd. Om te bepalen of het Unierechtelijke kader toekomstbestendig is en om te zien hoe het kader eventueel toekomstbestendiger gemaakt kan worden, is ook gekeken naar het recht in twee EU Lidstaten: Nederland en Duitsland. Daarnaast is het Amerikaanse auteursrecht in het onderzoek betrokken.

Uit dit onderzoek blijkt dat de plaats die internetdienstverleners in het auteursrechtelijke systeem innemen en de aansprakelijkheid van internetdienstverleners voor auteursrechtinbreuken complex is. Het is van belang te beseffen dat het regelgevende kader van toepassing is op een landschap dat voortdurend onderhevig is aan technologische ontwikkelingen. Een toekomstbestendig kader vraagt niet om normen die zijn toegesneden op de technologische status quo, maar om open normen. De rechter heeft een belangrijke rol te spelen in het concretiseren en verder ontwikkelen van die normen. Als meer duidelijkheid nodig is, en de rechtspraak die duidelijkheid niet geeft of kan geven, dan dient in dit veld co-regulering te worden overwogen in plaats van nieuwe wetgeving.

Uit dit onderzoek blijkt ook dat rechthebbenden en internetdienstverleners door private handhavingsmechanismen een beperkende invloed kunnen uitoefenen op de informatievrijheid. Een toekomstbestendig Unierechtelijk kader vraagt daarom ook om een visie op het auteursrecht die verder strekt dan privaatrechtelijke noties van exclusieve rechten en beperkingen. Het bewaren van de auteursrechtelijke balans en de bescherming van fundamentele rechten kan namelijk niet alleen aan marktpartijen overgelaten worden. Het bewaren van die balans vraagt ook om actieve overheidsinmenging en regulering.